Hałas w biurze
Autorka: Agata Rzechówka
Senior Interior Designer / Sustainable Development Advisor
Podczas rozmów z klientami o rozwiązaniach charakteryzujących biura elastyczne często pada pytanie o hałas, jako że wielu osobom współczesne przestrzenie do pracy kojarzą się z ciągłym szumem i brakiem możliwości skupienia. Obawy na ogół mają swoje źródło w doświadczeniach z efektownych biur na otwartym planie, które nierzadko bardziej wyglądają, niż działają. Nie można jednak powiedzieć, że problem hałasu dotyczy tylko tego typu obiektów. Według badania firmy Leesman, przeprowadzonego na ponad 350 tysiącach osób w 2700 miejscach pracy, aż 64% badanych jest niezadowolonych z obecnego poziomu hałasu w ich biurach [1]. Dane te jednak różnicują się w zależności od charakteru zajmowanej przestrzeni biurowej. Osoby pracujące w biurze elastycznym o dużej różnorodności przestrzeni do pracy oceniły swój komfort akustyczny znacznie wyżej niż osoby pracujące w elastycznych biurach z mniejszą różnorodnością oraz pracujące w formule open space z przydzielonym biurkiem [2]. Nieznacznie lepiej poziom hałasu oceniły jedynie osoby pracujące w prywatnych lub współdzielonych zamkniętych biurach. Co ciekawe, szerszy zakres badania pokazuje, że poziom hałasu to jedyna kategoria spośród 5 badanych, w której różnorodne elastyczne biuro nie jest najlepiej ocenianą przestrzenią do pracy (rys. 1). Jak zatem usprawnić tę przestrzeń w tym najniżej ocenianym aspekcie i zadbać o zwiększenie komfortu akustycznego?
Cechy jakościowe środowiska biurowego
Zagrożenie dla zdrowia
Warto się nad tą sprawą pochylić ze względu na zagrożenia związane z przebywaniem w zanieczyszczonych hałasem przestrzeniach. Nawet po krótkim czasie nadmiar dźwięków lub ich intensywność powoduje rozdrażnienie i zmęczenie, wzrasta poziom stresu i napięcia, co z kolei może prowadzić do przewlekłych konsekwencji zdrowotnych – zwiększonego ciśnienia tętniczego, zaburzeń pracy układu pokarmowego, zaburzeń snu, chronicznych bólów głowy czy wrzodów [3]. Długotrwałe narażenie na intensywny hałas może też skutkować stopniowym, nieodwracalnym uszkodzeniem komórek słuchowych, co z kolei prowadzi do podwyższenia się progu słyszenia [4]. W codziennym funkcjonowaniu utrudnia to rozumienie mowy, a także zmniejsza umiejętność oceniania głośności dźwięku i kierunku, z jakiego on pochodzi.
Coraz szerzej w kontekście wnętrz mówi się o tym, że zdrowa i zadowolona kadra pozytywnie wpływa na rozwój biznesów. Koszty personelu, w tym wynagrodzenia i świadczenia, stanowią zazwyczaj około 90% kosztów operacyjnych firmy. Dlatego to, co może wydawać się niewielką poprawą komfortu pracowników/-ic, może mieć również ogromne konsekwencje finansowe dla pracodawców/-czyń [5].
Słuch jest jedynym zmysłem, który działa bez przerwy. Nasze uszy zbierają sygnały dźwiękowe również podczas snu, a nasz mózg analizuje je nawet wtedy, gdy wydaje nam się, że odfiltrowujemy niechciane odgłosy [6].
Biuro Chefs Culinar w Wiskitkach, projekt: Bidermann+Wide, fot. Kroniki Studio
Spadek produktywności
W ciągu dnia w biurze najczęściej odczuwalnym skutkiem hałasu jest spadek produktywności – hałas rozprasza i utrudnia skupienie. Badanie z 2005 roku wykazało, że aż 99% badanych potwierdzało spadek koncentracji spowodowany hałasem [7]. Szczególną składową biurowego gwaru jest mowa. Zasłyszane rozmowy są ogromnym wyzwaniem dla naszego mózgu, ponieważ gdy docierają one do ucha, mózg stara się, przy mniejszym lub większym udziale naszej świadomości, poskładać słowa i frazy w logiczną całość [8]. Często zatem długo marnujemy energię, próbując zignorować rozmowę toczącą się obok, walcząc z naturalnymi reakcjami naszego organizmu. Tymczasem powrót do pełnego skupienia po wystąpieniu rozproszenia zajmuje naszym mózgom średnio około 25 minut [9]. W badaniu Udemy 2018 Workplace Distraction Report 80% badanych wskazało rozmowy współpracowników/-ic jako najważniejszy czynnik rozpraszający w pracy [10]. Rozproszenia, wybijając nas z rytmu, nie tylko spowalniają naszą pracę, ale również dwukrotnie zwiększają ryzyko popełnienia błędu [11]. Co ciekawe, mają też niemały wpływ na zaangażowanie i zadowolenie z pracy. Ciągłe rozproszenia sprawiają, że 34% badanych mniej lubi swoją pracę [12] . Szczególnie jest to zauważalne wśród najmłodszych pracowników/-ic, z pokolenia Z. Ze wszystkich osób przebadanych przed Udemy, które zgłosiły niemożność skupienia się w pracy, aż 46% stwierdziło u siebie z tego powodu brak motywacji, a 41% czuło się zestresowanych.
Powrót do pełnego skupienia po wystąpieniu rozproszenia zajmuje naszym mózgom średnio około
25 minut.
99%
Biuro GPD Agency w Poznaniu, projekt: Bidermann+Wide, fot. Kroniki Studio
Poznaj swojego wroga
Hałas to nic innego jak zbiór dźwięków o nadmiernym natężeniu [13]. W biurach jego źródła są bardzo różnorodne. Mogą to być odgłosy z zewnątrz budynku, dźwięki pracujących urządzeń, takich jak klimatyzator czy kserokopiarka, dzwonki telefonów czy rozmowy. Co ważne, im głośniej w pomieszczeniu, tym większa szansa, że poziom hałasu będzie wzrastać [14]. Często próbując się porozumieć z drugą osobą w gwarnym pomieszczeniu, zaczynamy podnosić głos, tym samym przyczyniając się do powstawania jeszcze większego harmidru. Niezależnie od naukowej definicji hałas jest ostatecznie zjawiskiem subiektywnym [15]. Mimo istnienia norm natężenia hałasu w biurach każdy z nas ma nieco inną wrażliwość na dźwięki. Ponadto tolerancja na różnego typu odgłosy zmienia się pod wpływem wielu czynników [16]. Inaczej będziemy na nie reagować, gdy piszemy maila, inaczej, gdy czytamy tekst. Znaczenie ma też nasz nastrój, osobowość, to, czy dźwięk nas zaskakuje oraz czy mamy kontrolę nad sytuacją. Ostatni aspekt jest szczególnie interesujący w kontekście biur elastycznych. Uniwersytet w Exeter przeprowadził badanie świadczące o tym, że pracownicy, którzy mogli wybierać przestrzeń, w której pracują, byli nie tylko zdrowsi i szczęśliwsi, ale również o 32% bardziej produktywni. Jednak aż 64% badanych zaznaczyło, że brakuje im cichych miejsc do pracy w skupieniu [17]. Zastanówmy się zatem, jakie strategie łagodzące ten problem możemy wdrażać w biurach elastycznych.
“Badania wielokrotnie wykazały, że zwiększona autonomia – a nawet postrzeganie zwiększonej kontroli – może poprawić samopoczucie ludzi. W rezultacie udane budynki to takie,które wzmacniają swoich użytkowników/-czki i pozwalają im korzystać z przestrzeni w sposób, który odpowiada ich osobistym potrzebom.”
Strategie projektowe
Należy pamiętać, że każdy element wnętrza jest składową środowiska akustycznego danej przestrzeni, łącznie z ludźmi. Dlatego bardzo trudno jest na etapie projektowym określić, jaki krajobraz dźwiękowy (ang. soundscape) powstanie w danej przestrzeni po jej oddaniu do użytkowania. Istotne jest zaangażowanie w proces specjalisty w dziedzinie akustyki, który pomoże w doborze odpowiednich parametrów przegród pionowych, szkleń, stolarki drzwiowej i sufitów. Warto jednak zapoznać się z trzema podstawowymi strategiami, które możemy stosować w celu redukowania hałasu w biurach: pochłanianiem, zatrzymaniem i pokryciem (w języku angielskim słowa absorb, block i cover tworzą swoiste ABC akustyki) [18].
-
Najprościej rzecz ujmując – hałas można tłumić za pomocą materiałów, które wychwytują i zatrzymują dźwięk, zamiast go odbijać [19]. Pozytywnie na absorpcję, a więc na pochłanianie dźwięku, będą wpływać wszelkie elementy porowate i miękkie, od posadzki wykładzinowej, przez meble tapicerowane i panele akustyczne, po zasłony. Te mogą zarówno wygłuszać dźwięki dochodzące z zewnątrz budynku, jak i stać się przeszkodą na drodze dźwięku rozchodzącego się wewnątrz. Co ważne, im bliżej źródła dźwięk zostanie zatrzymany, tym lepiej. Z tego powodu warto wyposażyć biurka w odpowiednie panele akustyczne, które wytłumią rozmowy prowadzone przy stanowiskach pracy. Przegrody w formie donic z roślinnością również mogą pomóc rozproszyć dźwięk – w przeciwieństwie do powierzchniowych elementów metalowych, szklanych czy plastikowych, które będą go odbijać.
-
Kolejną strategią jest zatrzymywanie dźwięku, a więc wprowadzanie do przestrzeni biura takich rozwiązań, które zduszą hałas w zarodku. Skuteczny może być zabieg polegający na odizolowaniu osób i czynności, które go w największym stopniu generują. Ten cel realizować mogą budki telefoniczne, nieduże, ale wydzielone przestrzenie do spotkań na żywo oraz pomieszczenia do prowadzenia wideokonferencji. Pomocne może okazać się też stworzenie zamkniętych copy roomów, w których umieszczone zostaną wszystkie hałaśliwe sprzęty biurowe. Czasem charakter wykonywanej pracy może nam narzucić odwrotną strategię, polegającą na wydzieleniu stref do pracy w ciszy. Z jednej strony mogą to być nieduże, wyizolowane akustycznie pomieszczenia do pracy indywidualnej. Z drugiej – duże, niezależne strefy, które przy aranżacji w formie open space otrzymają przegrody akustyczne o odpowiednich parametrach i w których zostanie wprowadzony regulamin użytkowania. Ten ostatni aspekt jest szczególnie ważny. Wiele rozwiązań architektonicznych nie zafunkcjonuje dobrze, o ile pracownice i pracownicy nie zostaną odpowiednio nauczeni korzystania z dostępnych im przestrzeni. Kluczowe będzie stworzenie lub dostosowanie biurowej etykiety do nowej przestrzeni, a także jej odpowiednie podanie do wiadomości, zarówno w formie wizualnej, jak i szkoleń. Intuicyjne zrozumienie nowych zasad można wspomóc przez rozmieszczenie stref cichych i głośnych na przeciwległych biegunach biura.
-
W nowoczesnym budownictwie z reguły mamy do czynienia z bardzo dobrym wygłuszeniem odgłosów z zewnątrz. Konstrukcja ścian i okien zapewnia dobrą akustykę wewnątrz, współczesne urządzenia znajdujące się w budynkach doskonalone są pod względem cichej pracy. Można powiedzieć - to świetnie. Należy jednak pamiętać, że w ciszy często niewielki odgłos może wywołać poczucie hałasu. Z pomocą może przyjść trzecia strategia polegająca na maskowaniu odgłosów innym dźwiękiem. Szczególnie skutecznie działa ona na mowę. Gdy w dźwięki rozmowy wmieszamy ciągłe i niskie odgłosy tła, poszczególne słowa stają się dla nas niezrozumiałe, a nasz mózg przestaje próbować je łączyć. Głosy ludzkie mogą stać się nawet o ⅔ mniej zrozumiałe i tym samym dużo łatwiej jej zignorować. Kluczowe jest właściwe wyważenie dźwięku otoczenia - najczęściej używa się tzw. różowego szumu (ang. “pink noise”), który jest łagodny i przyjemny dla ucha na wszystkich częstotliwościach. Niezbędne będzie także odpowiednie dobranie i rozmieszczenie urządzeń emitujących pożądany dźwięk.
Lab150 w Poznaniu, projekt: Bidermann+Wide, fot. Przemek Turlej
Łączenie rozwiązań
Najskuteczniejsze w procesie tworzenia przyjaznych akustycznie wnętrz jest mieszanie i łączenie wszystkich powyższych praktyk, zgodnie z warunkami architektonicznymi i specyfiką pracy poszczególnych osób i grup. Im wcześniej w procesie projektowym zaczniemy szukać rozwiązań i przewidywać pewne zjawiska, tym efektywniej poradzimy sobie z problemem hałasu w biurze. Niezależnie od specjalistycznych pomiarów i analiz akustycznych przestrzeni drogowskazem w doborze odpowiednich rozwiązań będą spostrzeżenia użytkowników przestrzeni. Angażowanie ich w proces często pozwala wyłuskać kluczowe zagadnienia i sprawia, że zaczynamy tworzyć wnętrza dostosowane do potrzeb i użyteczne. Według danych Udemy po zmniejszeniu rozproszeń w biurach aż 75% badanych deklaruje, że jest bardziej produktywnych, 57% jest zmotywowanych, a 49% – szczęśliwszych w pracy [20]. Jest zatem o co walczyć.
Biuro GPD Agency w Poznaniu, projekt: Bidermann+Wide, fot. Kroniki Studio
Bibliografia
- Centralny Instytut Ochrony Pracy, Hałas w środowisku pracy. Zagrożenia i profilaktyka,
- Knoll, Noise at Work. Addressing noise in the open plan, 2019,
- „Leesman Review” 2015, issue 17,
- Udemy, 2018 Workplace Distraction Report, 2018,
- Workmind, The office soundscape: How to get the right balance of noise in the workplace, workinmind.org, dostęp: 14.12.2021,
- World Green Building Council, Health, Wellbeing & Productivity in Offices. The next chapter for green building.
Przypisy
1. „Leesman Review” 2015, issue 17.
2. Ibidem.
3. „Leesman Review”, op. cit.
4. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Hałas w środowisku pracy. Zagrożenia i profilaktyka.
5. World Green Building Council, Health, Wellbeing & Productivity in Offices. The next chapter for green building.
6. „Leesman Review”, op. cit.
7. Ibidem.
8. Knoll, Noise at Work. Addressing noise in the open plan, 2019.
9. Udemy, 2018 Workplace Distraction Report, 2018.
10. Ibidem.
11. Ibidem.
12. Ibidem.
13. Wikipedia, hasło „hałas”, www.wikipedia.pl, dostęp: 14.12.2021.
14. Knoll, op. cit.
15. World Green Building Council, op. cit.
16. „Leesman Review”, op. cit.
17. Workmind, The office soundscape: How to get the right balance of noise in the workplace, workinmind.org, dostęp: 14.12.2021.
18. Knoll, op. cit.
19. Ibidem.
20. Udemy, op. cit.
